Topuk dikeni : Ayak tabanında vücut ağırlığını yere aktaran kalkaneus adında bir kemiğimiz vardır. Kalkaneusun alt yüzünde röntgen filminde tespit edilen diken şeklindeki yapıya topuk dikeni (kalkaneal spur) denir.

Topuk dikeni, topuk ağrı nedenlerinden sadece birisidir.

     Anatomi: Kalkaneus topukta en alttaki kemiktir. Vücudun ağırlığını yere aktaran kemiklerden en önemlisidir.  Kalkaneustan başlayan ayak tabanındaki kemikleri örten parmak kemiklerine yapışan plantar fasya adındaki kalın zar ayak tabanını şekillendirir ve  korur.

     Sebebler: Kalkaneus kemiğinin travmaya maruz kalması sert biryere çarpma , uzun süreli yürüme ve  koşma,   kilolu olma,  sert zeminde yalın ayak yürüme, tabanı sert ayakkabı kullanma, fazla topuklu veya topuksuz ayakkabı giyme.

Oluş mekanizması :  Kalkaneus kemiği alt kısmında ayak tabanını saran plantar fasya bulunmaktadır bu yapı kalkaneus kemiğine yapışır.  Bu yapışma noktası zorlanma bağlı travmaya maruz kaldığında kireçlenme oluşur. Zamanla büyüyerek gül dikeni gibi hal alır. Bu da röntgen filminde topuğa batmış bir diken gibi görünür. Bu diken kemiğin üstünü örten periost adı verilen zarda mikropsuz iltihaplanmaya neden olur  bu ise ağrıya neden olur. Oluşan kireçlenme vücudun zedelenmeye karşı verdiği reaksiyondur. Oluşma sebebi ayak tabanındaki aşırı zorlanmadır. Topuk dikeni ağrısı genellikle sabah kalktığında ilk basamama şeklinde görülür 5-10 dakika içinde hafifler gün içinde istirahat sonrası ilk basmada ağrı tekrarlar. Tedavi edilmediğinde sürekli bir hal alır yürümeyi engeller sosyal hayatı olumsuz etkiler hereket kısıtlandığı için kilo almaya neden olabilir. Kilo alma ise topuk dikeninin dahada büyümesine neden olur.

     Tanı :  Hikaye ve muayene ile tanı konulur. Topuğun yan röntgen filmi ve MR da tanıda yardımcı olabilir.

     Tedavi: Tedavi genellikle uzun sürer ve sabırlı olmak gerekir. Erken tedavi önemlidir, iyileşme sürecini hızlandırır. Tedavide öncelikle sebebi ortadan kaldırmak gerekir uzun yürüyüş yapılıyorsa tedavi sonuçlanana kadar ara verilmeli, ayakta kalmamaya çalışılmalı, sert kösele ayakkabı giyilmemeli, yüksek topuklu veya topuksuz ayakkabı kullanılmamalıdır.  Ayakkabı seçerken yumuşak tabanlı, topuk kısmı darbe emen ayakkabılar giymek ağrıyı azaltır. Yürüyüş ve koşu ayakkabıları bu amaç için idealdir. Diğer ayakkabıların topuk kısmına ise silikon veya başka malzemelerden yapılmış destekler konması faydalıdır. Bu desteklerin orta kısmının delik olması gerekli değildir. Ağrı, plantar fasyanın ön kısmına doğru yayılıyorsa ayak kavsini destekleyecek tabanlıklar kullanılabilir. Hasta günün büyük kısmını evde geçiriyorsa topuk desteklerinin terliğe yapışabilen çeşitleri kullanılmalı veya terliğin astarı kaldırılarak destek altına yerleştirilmelidir. Yalın ayak seramik veya tahtaya basılmamalıdır.

Ayak tabanını esnetecek egzersizler sabah ilk kalkışta yapılmalı ve gün içinde birkaç kez tekrarlanmalıdır. Ağrı kesiciler de tedaviye eklenebilir. Ayrıca ağrılı bölgeye hergün birkaç dakika yapılacak friksiyon masajı da etkili olabilir.Tüm bu önlemlerle ağrı düzelmezse topuğa kortizon enjekte edilebilir. Kortizon ağrıyı gidermekte oldukça etkili olmakla birlikte topuk yağ yastığında bozulmaya yol açması riski vardır.

Fizik tedavi modalitelerinden ultrason, kısa dalga diatermi, laser ve TENS diğer tedavi seçeneklerindendir.

Yine topuk dikeninde  böbrek taşı kırmakta kullanılan ESWT ( şok dalga tedavisi) cihazı ile % 85 oranında  başarıyla tedavi yapılabilmektedir. Yüksek ses dalgaları ve kinetik enerji  kalkaneus kemiğinde oluşan dikeni kırmakta  periosta verilen tahribatı azaltmaktadır 3-5 seans uygulanır.

Tüm bu yöntemlerle düzelmeyen durumlarda nadiren cerrahi uygulanabilir. Cerrahide plantar fasyanın kesilmesi, alttaki kemik çıkıntının çıkarılması veya sinirlerin gevşetilmesi için değişik yöntemler kullanılabilir.

     Özetle topuk dikeni olan hastaların dikkat etmesi gereken hususlar.

1. Yumuşak topuklu ayakkabı kullanın.
2. Çıplak ayakkabı veya terlik kullanmayın yumuşak çorap kullanın.
3. Yalın ayak sert zemine ( beton, parke, seramiğe) asla basmayın.
4. Kilonuzu yürüyerek veya koşarak vermeye çalışmayın  yüzme veya bisiklet çevirme olabilir.
5. Ayakkabı veya terliğinizin topuğunu yumuşatacak slikon topukluklardan kullanın.
6. Uzun yürüyüşlerden kaçının ayakta kalmamaya dikkat edin.
7. Numarası küçük veya büyük ayakkabı veya terlik kullanmayın  bazı kişiler küçük terlik giymek suretiyle topuk dikeni olan kısımı inciterek ağrını artmasına neden olabiliyorlar.
8. Yüksek topuklu veya topuksuz ayakkabı veya terlik kullanmayın 2-3 cmlik topuk yeterli olacaktır.
9. Çok ağrılı durumlarda soğuk uygulamak fayda verecektir.
10. Hekime başvurmaktan çekinmeyin hastalık kendiliğinden geçme ihtimali düşüktür. Tedavide mutlaka yardım alın.
11. Erken tanı ve tedavi önemlidir  tedavinizi geciktirmeyin
12. Sıcak uygulamak ağrılı erken dönemde ağrılarınızı artırabilir. Uzak durun.